Gmina Białowieża położona jest w południowo-wschodniej części województwa podlaskiego, w powiecie hajnowskim, który leży w dorzeczu Bugu i Narwi. Z powiatem hajnowskim graniczą powiaty: od północy - białostocki, od zachodu - bielski, od południa - siemiatycki. Wschodnia granica Polski oddziela powiat hajnowski od Białorusi. Sama gmina Białowieża graniczy z gminami: Narewka i Hajnówka oraz od wschodu z Białorusią.
W skład gminy wchodzą wsie puszczańskie: Budy (78 mieszkańców), Pogorzelce (67 mieszkańców), Teremiski (100 mieszkańców), Czerlonka (122 mieszkańców) oraz osada Białowieża ze sołectwami: Stoczek (1416 mieszkańców), Zastawa, Krzyże i Grudki (700 mieszkańców) i Podolany I, II (214 mieszkańców).
Gmina Białowieża włączona jest w system obszarów chronionych województwa podlaskiego. Swoim zasięgiem obejmuje część Białowieskiego Parku Narodowego i znaczną część Puszczy Białowieskiej stanowiącej obecnie obszar Leśnego Kompleksu Promocyjnego.
O wyjątkowości Puszczy świadczy fakt, że w 1977 roku najcenniejsza jej część - Park Narodowy, uznany został przez UNESCO za Światowy Rezerwat Biosfery, zaś w 1979 roku za Obiekt Dziedzictwa Światowego.
Gmina Białowieża to jeden z najciekawszych przyrodniczo terenów na terenie województwa podlaskiego. O jej wartości przyrodniczej świadczą liczne obszary chronione, różnej rangi.
Na terenie gminy znajduje się 10 rezerwatów przyrody:
- "Rezerwat Pokazowy Żubrów i Koników" o powierzchni 27,9 ha, utworzony dla zapewnienia zwierzętom warunków zbliżonych do naturalnych;
- "Rezerwat Hodowlany Żubrów" (niedostępny dla zwiedzających);
- "Rezerwat krajobrazowy im. Prof. Władysława Szafera" o powierzchni 1356 ha utworzony dla zachowania w naturalnym stanie lasów wzdłuż szosy Hajnówka-Białowieża;
- "Rezerwat leśny "Podcerkwa",utworzony dla ochrony grądu typowego i niskiego; - "Rezerwat leśny "Kozłowe Borki", utworzony dla ochrony zbiorowiska boru świerkowo-torfowego z licznymi okazami jesionów;
- "Rezerwat leśny "Podolany" o powierzchni 15,1 ha, utworzony dla ochrony zbiorowiska grądowego z dębami oraz olchą i jesionami;
- "Rezerwat "Suche" położony na południowy-wschód od Czerlonki;
- "Rezerwat leśny "Pogorzelce" o powierzchni 7,6 ha, utworzony dla zachowania naturalnego środowiska z dużym udziałem lipy drobnolistnej;
- "Rezerwat torfowiskowo-leśny "Wysokie Bagno" o powierzchni 78,9 ha, utworzony dla ochrony torfowiska porośniętego borem świerkowym;
- "Rezerwat Ścisły", zajmuje powierzchnię 4.747 ha.
Niezwykłym miejscem jest Stara Białowieża, która biegnie wśród dębów mających po 150-500 lat, nazwanych imionami władców Polski i Litwy polujących w białowieskich lasach.
Będąc w Białowieży nie można nie zobaczyć Rezerwatu Pokazowego Żubrów, który został powołany w miejscu, gdzie w 1936 roku założono rezerwat do hodowli konika typu tarpan. Po II wojnie światowej Rezerwat został rozbudowany, obok tarpanów umieszczono w nim żubry i otwarto dla zwiedzających. Obecnie można w Rezerwacie Pokazowym obejrzeć wszystkie dzikie gatunki zwierząt kopytnych Puszczy Białowieskiej: żubra, jelenia, sarnę i dzika. Dodatkową atrakcją jest para wilków. Spośród zwierząt nie występujących w stanie dzikim w Rezerwacie można zobaczyć koniki polskie, popularnie zwane tarpanami, oraz żubronie będące krzyżówką żubra z bydłem domowym.
Pięknym miejscem jest także Park Pałacowy, który został utworzony na przełomie XIX i XX wieku. Został zaprojektowany przez znanego polskiego projektanta Walerego Kronenberga jako otoczenie nieistniejącego dziś Pałacu Carskiego w Białowieży. Kompozycja całości opiera się na swobodnie rozrzuconych grupach drzew i krzewów z pięknymi kwiecistymi łąkami wypełniającymi przestrzeń pomiędzy kępami wyższej roślinności. Uroku Parkowi dodaje nieregularny układ przecinających się i zapętlających się alejek spacerowych oraz położone w południowej części dwa stawy oraz fragment koryta rzeki Narewki. Powierzchnia Parku Pałacowego wynosi 47,77 ha. Występuje w nim 89 gatunków i odmian drzew i krzewów. Założenie parkowe zostało uznane za zabytek i wpisane do rejestru zabytków województwa podlaskiego.
za www.szpak.bialowieza.net
